Etiyopya'da Türk sermayesi: Fabrikalar, demir yolları ve dersler

Etiyopya, son yirmi yılda Afrika’nın en hızlı büyüyen ekonomilerinden biri oldu; ve bu büyümenin sanayi ayağında Türk sermayesinin gözle görülür bir payı var. Etiyopya Yatırım Komisyonu’nun 2025’teki açıklamasına göre Türkiye, Çin’den sonra ülkenin en büyük ikinci yatırımcısı: toplam yatırım yaklaşık 2,5 milyar dolar, faaliyet gösteren Türk şirketi sayısı 260’ın üzerinde ve yaratılan istihdam on binlerle ifade ediliyor. Bu rakamlar resmî kurum beyanlarına dayanıyor; dolayısıyla onları kesin muhasebe değil, mertebe gösteren büyüklükler olarak okumak doğru olur.

Tezgâhın başında

Türk yatırımının en görünür yüzü tekstil oldu. Etiyopya’nın genç ve büyük iş gücü, rekabetçi enerji maliyetleri ve Avrupa pazarına gümrük avantajları, Türk tekstilcisi için cazip bir denklem yarattı. Bu dalganın öncüsü, 2010’da Addis Ababa yakınlarındaki Alem Gena’da açılan Ayka Addis oldu: iplikten dikime kadar entegre, binlerce kişiye istihdam sağlayan dev bir tesis.

Ama Ayka Addis aynı zamanda bir ders. Tesis, sonraki yıllarda ağır borç ve finansal zorluklar yaşadı ve 2019’da Etiyopya kalkınma bankasının el koymasıyla Türk sahiplerinden çıkıp Etiyopya kamu sermayesine geçti. Yani bugün artık bir Türk fabrikası değil. Bu hikâyeyi gizlemek değil, anlatmak gerekiyor: çünkü kıtada iş yapmanın hem fırsatını hem de risklerini aynı anda gösteriyor.

Afrika’da başarı hikâyeleri kadar, iyi okunmuş başarısızlık hikâyeleri de yol gösterir. Ayka Addis ikisini birden barındırıyor.

Raylar ve altyapı

Türk müteahhitliği de Etiyopya’da iz bıraktı. Türk firmalarının üstlendiği demir yolu ve altyapı projeleri, ülkenin denize çıkışını kolaylaştıran lojistik koridorların parçası oldu. İnşaat malzemeleri, kablo, deri ve gıda işleme gibi alanlarda da Türk şirketleri üretim hatları kurdu.

Sayıların ötesindeki bağ

Yatırımın yanında, Türkiye’nin Etiyopya’daki kurumsal varlığı da derin. TİKA, ülkede sağlık, su ve eğitim alanlarında projeler yürütüyor; bunların arasında, Afrika’daki ilk Müslüman yerleşimi olarak anılan Necaşi (Najashi) Türbesi ve Camisi’nin restorasyonu özel bir yer tutuyor — yapı, 2020–2022 iç savaşında zarar gördükten sonra yeniden onarıldı. Türkiye Maarif Vakfı ise ülkede çok sayıda kampüste binlerce öğrenciye eğitim veriyor.

İhracatçıya not

Etiyopya, büyük nüfusu ve büyüyen sanayisiyle gerçek bir fırsat; ama döviz erişimi, mevzuat ve lojistik gibi başlıklarda dikkat isteyen bir pazar. Ayka Addis örneğinin de gösterdiği gibi, sahaya inmeden önce finansman yapısını, yerel ortaklığı ve döviz riskini iyi kurgulamak gerekiyor. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yatırım kararından önce T.C. Ticaret Bakanlığı, Addis Ababa’daki Türk temsilciliği ve yerel bir mali müşavirle çalışmak şart.

İki ülke arasındaki ticaret hacmi henüz potansiyelinin altında; ve tam da bu yüzden, doğru hazırlanan firma için Etiyopya hâlâ erken ve geniş bir saha.