Terimce

Sözlük

Kıtada iş yaparken ve yaşarken sık karşılaşılan terimlerin sade açıklamaları. Her terim, derinlemesine okuma için ilgili yazıya bağlanır.

Göç ve resmî işlemler

Vize: Bir ülkeye giriş iznidir; pasaporta basılan ya da elektronik verilen bir belgedir. Tek başına o ülkede yaşama veya çalışma hakkı vermez. Devamını oku →
Oturum (ikamet) izni: Bir ülkede belirli bir süre yasal olarak yaşama hakkıdır. Çoğu ülkede vizeyle girdikten sonra ayrıca başvurulur; otomatik çalışma hakkı doğurmaz. Devamını oku →
Çalışma izni: Bir ülkede gelir getirici iş yapma hakkıdır. Genellikle oturumdan bağımsız, ek bir izindir ve sıklıkla bir işveren ya da şirketle bağlantılıdır. Devamını oku →
Pasaport: Vatandaşı olduğunuz devletin verdiği, uluslararası seyahatte kimlik ve seyahat belgesi işlevi gören resmî belgedir. Geçerlilik süresi çoğu ülkede girişte en az altı ay olmalıdır.
e-Vize: Çevrimiçi başvurulup elektronik verilen vizedir. Konsolosluğa gitmeden alınır; birçok Afrika ülkesi Türk vatandaşlarına e-vize ya da varışta vize (visa on arrival) uygular.
Vize muafiyeti: İki ülke arasındaki anlaşmayla belirli süreye kadar vizesiz girişe izin verilmesidir. Süre ve koşullar ülkeye göre değişir; çalışmak için yine de ayrı izin gerekir.
İkamet tezkeresi: Bazı ülkelerde oturum iznini belgeleyen kimlik kartıdır. Banka hesabı açma, kira sözleşmesi ve resmî işlemlerde sıkça istenir.
Apostil: Bir resmî belgenin yurt dışında geçerli sayılması için yapılan uluslararası onaydır (Lahey Sözleşmesi). Diploma, vekâletname ve nüfus belgelerinde gerekir.
Diploma denkliği: Bir ülkede alınan diplomanın başka bir ülkede tanınması işlemidir. Çalışma izni ve meslek icrası için çoğu zaman ön koşuldur.
Yeminli tercüme: Yetkili bir tercümanın imza ve mührüyle onayladığı resmî çeviridir. Konsolosluk ve resmî kurum işlemlerinde geçerli sayılır.
Sarı kart (aşı karnesi): Dünya Sağlık Örgütü’nün uluslararası aşı belgesidir. Birçok Afrika ülkesi girişte sarı humma (yellow fever) aşısını bu kartla ister.

Ticaret ve finans

Akreditif: Uluslararası ticarette ödemeyi güvenceye alan banka taahhüdüdür. Alıcının bankası, belgeler şartlara uyduğunda satıcıya ödeme yapmayı garanti eder; taraflar birbirini tanımadığında riski azaltır. Devamını oku →
SWIFT havalesi: Bankalar arası uluslararası para transferi ağıdır. İzlenebilir ve yasal açıdan şeffaftır; dezavantajı işlem ve aracı banka ücretleridir. Devamını oku →
Kambiyo / döviz çıkışı: Bir ülkede dövizin alım-satımını ve yurt dışına çıkışını düzenleyen kurallardır. Bazı Afrika ülkelerinde döviz çıkışı merkez bankası onayına tabidir; transfer öncesi öğrenilmesi gerekir. Devamını oku →
Mobil para: Banka hesabı yerine telefon üzerinden yürütülen ödeme sistemidir. Doğu Afrika başta olmak üzere yaygındır; uluslararası transferde genellikle bir banka veya transfer şirketiyle birlikte kullanılır. Devamını oku →
Müteahhitlik: İnşaat ve altyapı projelerinin (yol, havalimanı, hastane, konut) bir firma tarafından üstlenilip yapılmasıdır. Türk firmalarının Afrika’daki en güçlü olduğu alanlardan biridir. Devamını oku →
Konşimento: Deniz taşımacılığında malın teslim alındığını ve taşındığını gösteren belgedir (bill of lading). Aynı zamanda malın mülkiyetini temsil eder.
Proforma fatura: Satış öncesi düzenlenen, fiyat ve koşulları gösteren ön faturadır. Akreditif açılışı ve ithalat izinlerinde sıkça kullanılır.
Teminat mektubu: Bir bankanın, müşterisinin yükümlülüğünü yerine getireceğine dair verdiği garantidir. İhale ve müteahhitlik işlerinde olmazsa olmazdır.
Serbest bölge: Gümrük ve vergi açısından ayrıcalıklı, ihracata yönelik üretim ve ticaretin teşvik edildiği alandır. Birçok Afrika ülkesi yabancı yatırımı buraya çeker.
Menşe şehadetnamesi: Bir malın hangi ülkede üretildiğini belgeleyen evraktır. Gümrük vergisi oranını ve tercihli ticaret haklarını belirler.
Incoterms: Uluslararası Ticaret Odası’nın belirlediği teslim kurallarıdır (FOB, CIF, EXW vb.). Alıcı ile satıcı arasında masraf ve riskin nerede el değiştirdiğini tanımlar.
Türk Eximbank: İhracatçıları kredi ve sigortayla destekleyen Türkiye’nin resmî ihracat kredi kuruluşudur. Afrika’ya açılan firmalar için finansman sağlar.
Gümrük vergisi: İthal edilen maldan alınan vergidir. Oranı malın menşeine ve ülkeler arası ticaret anlaşmalarına göre değişir.
AfCFTA (Kıtasal Serbest Ticaret): Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Alanı; kıta içi gümrük engellerini kaldırmayı hedefleyen anlaşmadır. Tek bir pazara erişim isteyen şirketler için önemlidir.

Yaşam

Uluslararası sağlık sigortası: Yurt dışında tedavi ve gerektiğinde tıbbi tahliyeyi kapsayan sigortadır. Özel hastane ağırlıklı ülkelerde güvence sağlar.
Uluslararası okul: Yabancı müfredat (İngiliz, Fransız, IB vb.) ya da Türk Maarif müfredatıyla eğitim veren okuldur. Diaspora ailelerinin eğitim tercihinde başroldedir.
Uluslararası sürücü belgesi: Ulusal ehliyetin yanında yurt dışında araç kullanmaya yarayan çeviri belgesidir. Birçok ülkede ilk aylarda kabul edilir, sonra yerel ehliyet gerekir.
Kira kontratı: Konut ya da iş yeri kirasını düzenleyen sözleşmedir. Bazı ülkelerde peşin çok aylık ödeme ve noter onayı âdettendir.
Sıtma profilaksisi: Sıtmadan korunmak için kullanılan ilaç ve önlemlerdir. Sahra-altı Afrika’nın çoğu bölgesinde seyahat öncesi hekim önerisiyle başlanır.
Jeneratör ve voltaj: Elektrik kesintilerinin sık olduğu ülkelerde yedek güç kaynağı jeneratör; şebeke gerilimi (genelde 220–240 V) cihaz uyumu için önemlidir.

Kurum ve kavram

Diaspora: Bir ülkenin vatandaşlarının başka ülkelerde oluşturduğu topluluktur. Bu gazete bağlamında, Afrika kıtasına yerleşmiş Türk topluluğunu ifade eder. Devamını oku →
TİKA: Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı. Türkiye’nin kalkınma yardımı ve teknik iş birliği projelerini yürüten kamu kurumudur; Afrika’da yoğun faaliyet gösterir. Devamını oku →
Maarif Vakfı: Türkiye’nin yurt dışında okul açıp işleten resmî eğitim vakfıdır. Afrika’nın pek çok ülkesinde okulları bulunur. Devamını oku →
Yumuşak güç: Bir ülkenin zorlama yerine kültür, eğitim, yardım ve cazibe yoluyla etki kurmasıdır. Türkiye’nin Afrika açılımının diplomasi ve ticaret dışındaki ayağı. Devamını oku →
Türk Hava Yolları (THY): Afrika’da diğer tüm havayollarından daha fazla noktaya uçan Türk bayrak taşıyıcısıdır. Kıtaya ulaşımın ve ticaretin önemli bir omurgasıdır.
DEİK: Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu; iş dünyası ile yabancı pazarlar arasında köprü kuran kuruluştur. İş konseyleri aracılığıyla Afrika ülkeleriyle bağ kurar.
Yunus Emre Enstitüsü: Türkçe öğretimi ve kültür tanıtımı yapan resmî kurumdur. Afrika’nın çeşitli başkentlerinde merkezleri bulunur.
Afrika Birliği (AfB): 55 üyeli kıtasal örgüttür; siyasi ve ekonomik iş birliğini yürütür. Türkiye, Birliğin stratejik ortaklarından biridir.
ECOWAS: Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu; bölgesel ticaret ve serbest dolaşımı düzenleyen örgüttür. Batı Afrika’da iş yapanlar için kurallar koyar.