İki Akdeniz, bir kültür: Tunus ile Türkiye'nin sessiz yakınlığı

İki ülke arasındaki yakınlık, çoğu zaman resmî anlaşmalardan önce gündelik hayatta kurulur. Türkiye ile Tunus arasında da öyle: Akdeniz’in iki yakasındaki bu halklar, mutfaktan hamama, mimariden gündelik âdetlere kadar şaşırtıcı ölçüde ortak bir kültürü paylaşıyor.

Akdeniz’in ortak dili

Tunus’un mavi-beyaz kıyı kasabaları, baharatlı mutfağı ve çay kültürü, Türk gezgine çoğu zaman tanıdık gelir. Bu benzerlik tesadüf değil: yüzyıllarca aynı Akdeniz ticaret ve kültür havzasını paylaşan, uzun süre aynı siyasi çatı altında yaşamış iki toplumun ortak mirası. Hamam geleneği, çarşı kültürü ve el sanatları, bu paylaşılan geçmişin bugüne kalan izleri.

Medina’nın hafızası

Tunus’un kalbindeki Medina, UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde; dar sokakları, camileri ve çarşılarıyla asırlık bir kentin canlı belleği. Buradaki Osmanlı dönemi yapıları, Barbaros Hayreddin’le anılan miras dâhil, iki ülkenin ortak tarihine dokunan birer durak. Bu mirası bir “Türk eseri” olarak sahiplenmek değil, iki halkın ortak emaneti olarak anmak, doğru olan.

Kültürel yakınlık, en sağlam diplomasidir: imza gerektirmez, kendiliğinden kurulur.

Dil ve ekran

Türkiye’nin kültür diplomasisi de bu zemini besliyor. Yunus Emre Enstitüsü, Türkçe ve Türk kültürü programlarıyla Tunus’ta ilgi görüyor. Türk dizileri ise, kıtanın pek çok yerinde olduğu gibi, Tunus’ta da geniş bir izleyici kitlesine ulaştı; bu popülerlik, iki halk arasındaki merakı ve yakınlığı artıran sıcak bir köprü kurdu. (Bu etkiyi abartmadan, gözlemlenen bir eğilim olarak anmak yeterli.)

Turizmin iki yönü

Yakınlık turizmde de karşılık buluyor. Türk gezginler Tunus’un plajlarını, medinasını ve çöl kapısı vahalarını keşfederken; Tunuslu ziyaretçiler de İstanbul ve çevresine ilgi gösteriyor. İki yönlü bu hareket, kültürel bağı ekonomik bir boyutla da besliyor.

Saygıyla okumak

Bu yakınlığı anlatırken gazetemizin ilkesi nettir: Tunus, kendi köklü kimliği ve tarihiyle, kendi başına bir kültür merkezi. İki halk arasındaki benzerlikleri, birini diğerinin uzantısı gibi göstermeden, eşit ve karşılıklı bir akrabalık olarak anmak gerekiyor.

Sonuç

Türkiye ile Tunus arasındaki bağın belki en sağlam ayağı, hiçbir anlaşmaya ihtiyaç duymadan işleyen bu kültürel yakınlık. Akdeniz’in iki yakası, birbirine yabancı değil; uzun zamandır tanıdık.

Benzerlik kadar farkı da görmek

Tunus ile Türkiye arasında Akdeniz, mutfak ve tarih üzerinden yakınlık kurmak kolaydır; fakat benzerlik anlatısı Tunus’un kendi Arap, Amazigh, Afrika ve Fransızca etkilerini gölgelememeli. Bir yemek veya müzik geleneğini “bizdekinin aynısı” diye tanımlamak yerine yerel adını, kullanımını ve tarihini sorun. Medine ve ibadet alanlarında fotoğraf ile kıyafet kurallarına uyun. Güncel kültür etkinliklerinin tarihini organizatörden doğrulayın. Osmanlı dönemini aktarırken yalnız mimari mirasa değil, yerel yönetim ve toplumsal dönüşüme de bakın. Yakınlık, farkları silmek değil, onları daha dikkatli dinlemek için başlangıç olmalıdır.

İlgili okuma

Kurumların gündelik hayata nasıl yansıdığını başka bir saha anlatısıyla karşılaştırmak için, Davulların ritmi: Burundi’nin kahvesi, müziği ve gölü dosyasını da açın. Bu karşılaştırma benzer görünen şehirlerde topluluk deneyiminin neden değişebildiğini gösterir.

Bu başlığın başka bir uygulama örneği için, Massawa’nın limanı, Asmara’nın çizgileri: Eritre’nin iki yüzü dosyasındaki kaynakları ve pratik uyarıları da inceleyin.