Afrika'da marka tescili: OAPI ve ARIPO rehberi

Afrika pazarına giren Türk ihracatçıların sık yaptığı hata, markayı Türkiye’de tescil ettirmiş olmayı yeterli saymaktır. Marka koruması ülkeseldir. Türkiye’deki tesciliniz Gana’da veya Senegal’de size hak vermez.

Afrika’da iki bölgesel sistem vardır ve mantıkları birbirinden temelden farklıdır.

OAPI: tek ve bölünmez tescil

OAPI, 1977 tarihli Bangui Anlaşması ile kurulmuştur ve ağırlıkla Fransızca konuşulan Batı ve Orta Afrika ülkelerini kapsar. Üye ülkeler şunlardır: Benin, Burkina Faso, Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Çad, Kongo, Fildişi Sahili, Komorlar, Ekvator Ginesi, Gabon, Gine, Gine-Bissau, Mali, Moritanya, Nijer, Senegal ve Togo.

OAPI’nin sistemi otomatik ve bütüncüldür. Tek bir başvuru tüm üye ülkeleri kapsar; ayrıca ülke seçmeniz veya sonradan işlem yapmanız gerekmez. Marka bir veya birkaç üye ülke bakımından ayrıca reddedilemez.

Buradaki en kritik ayrıntı şudur: OAPI üyesi ülkelerin kendi ulusal marka kanunları ve ayrı ulusal tescil sistemleri yoktur. Bangui Anlaşması bölge çapında bir fikrî mülkiyet kanunu işlevi görür. Yani “önce Senegal’de ulusal tescil yaptırayım” diyemezsiniz; yol OAPI’den geçer.

Dikkat edilmesi gereken bir nokta da OAPI üye listesinin OHADA listesiyle birebir aynı olmadığıdır. Moritanya OAPI üyesidir ancak OHADA üyesi değildir; Demokratik Kongo Cumhuriyeti OHADA üyesidir ancak OAPI listesinde yer almaz. İki listeyi ayrı ayrı kontrol edin.

ARIPO: seçtiğiniz ülkelerde ulusal tesciller

ARIPO ağırlıkla İngilizce konuşulan ülkeleri kapsar ve 22 üye devleti vardır: Botsvana, Gambiya, Gana, Kenya, Lesotho, Liberya, Malavi, Mozambik, Namibya, Ruanda, Sierra Leone, Somali, Sudan, Esvatini, Tanzanya, Uganda, Zambiya, Zimbabve, São Tomé, Mauritius, Seyşeller ve Yeşil Burun Adaları.

Ancak marka tescilini düzenleyen Banjul Protokolü’nü tüm üyeler kabul etmiş değildir. Bu, üye olmanın markanız için otomatik koruma anlamına gelmediğini gösterir.

ARIPO’nun mantığı OAPI’nin tersidir. ARIPO üzerinden yapılan tescil bölgesel tek bir hak doğurmaz; belirlediğiniz üye ülkelerde ayrı ulusal tesciller meydana getirir. Başvuruda korumak istediğiniz ülkeleri tek tek seçmeniz gerekir ve harçlar seçtiğiniz ülke sayısına göre değişir.

Peki ya diğer ülkeler?

Nijerya, Mısır, Fas, Cezayir, Tunus, Etiyopya ve Güney Afrika gibi büyük pazarlar bu iki sistemin sunduğu kapsamın dışında veya kısmen dışındadır. Bu ülkelerde doğrudan ulusal başvuru yapmanız gerekir. Afrika’nın tamamını tek hamlede kapsayan bir tescil yolu yoktur.

Ne zaman başvurmalı?

Mümkün olan en erken zamanda. Birçok ülkede hak, ilk kullanan değil ilk tescil ettirene tanınır. Ürününüzü fuarda tanıttıktan veya distribütörle görüştükten sonra markanızın üçüncü kişilerce tescil ettirilmesi, Afrika pazarlarında karşılaşılan gerçek bir risktir. Distribütör sözleşmesi imzalamadan önce tescili başlatın ve markanın distribütör adına tescil edilmesini sözleşmeyle açıkça yasaklayın.

Uygulama kontrol listesi

• Hedef ülkelerimi listeleyip her birinin OAPI, ARIPO veya ulusal sistemde olduğunu belirledim.
• OAPI ülkelerinde ayrı ulusal tescil yolu olmadığını biliyorum.
• ARIPO’da koruma istediğim ülkeleri tek tek seçtim.
• Banjul Protokolü’nü kabul etmeyen ARIPO üyeleri için ulusal başvuruyu planladım.
• Sistem dışı büyük pazarlar için ulusal başvuru bütçesi ayırdım.
• Distribütörle görüşmeden önce başvuruyu başlattım.
• Sözleşmeye markanın distribütör adına tescilini yasaklayan madde koydum.

İki sistemin güncel üye listeleri ve başvuru koşulları için resmî kaynaklar OAPI ve ARIPO siteleridir. Ürününüzü fiilen göndermeye başlamadan önce gazetemizin gümrük ve ithalat rehberine de göz atın.

Kaynaklar ve güncellik

Bu yazı OAPI ve ARIPO sistemlerini karşılaştıran fikrî mülkiyet kaynaklarına dayanır. Üye listeleri, Banjul Protokolü’ne taraf ülkeler ve harçlar değişebilir. Başvurudan önce OAPI ve ARIPO’nun güncel resmî listelerini ve bir marka vekilinin görüşünü alın. Bu yazı hukuki tavsiye değildir.