Mogadişu'da Türk dokunuşu: Hastane, su kuyusu, okul ve cami

Bir ülkeyle kurulan bağı en iyi, o ülkenin sokaklarında ölçersiniz. Türkiye’nin Somali’deki varlığı da büyükelçilik salonlarından çok, Mogadişu’nun mahallelerinde görünür: bir hastanenin acil servisinde, bir okulun bahçesinde, bir caminin avlusunda, temiz suya kavuşan bir köyün çeşmesinde.

Bu yazı, 2011’de kıtlık günlerinde başlayan dayanışmanın bugün hangi somut kurumlara dönüştüğünü anlatıyor. Rakamların bir kısmı resmî Türk kaynaklarına dayanıyor; bu yüzden onları “Türk kurumlarının beyanı” olarak okumak en doğrusu.

Bir hastanenin hikâyesi

Mogadişu’daki Recep Tayyip Erdoğan Eğitim ve Araştırma Hastanesi, bu ilişkinin en somut simgelerinden biri. Eski Digfer Hastanesi’nin yerinde Türk desteğiyle yeniden inşa edildi ve Ocak 2015’te Türkiye ile Somali’nin cumhurbaşkanları tarafından birlikte açıldı. TİKA ve Türkiye Sağlık Bakanlığı’nın desteğiyle çalışan hastane, Somali’nin en büyük sağlık merkezlerinden biri olarak anılıyor; ameliyathaneleri, yoğun bakımı ve doğum üniteleriyle yalnızca başkente değil, çevre bölgelere ve komşu ülkelerden gelen hastalara da hizmet veriyor.

Su, yol ve yüzlerce proje

Türk kalkınma ajansı TİKA, 2011’den bu yana Somali’de sağlık, tarım, eğitim ve altyapı alanlarında çok sayıda proje yürüttüğünü açıklıyor. Bunların arasında en çok hayata dokunanlar belki de derin su kuyuları: kurak bölgelerde açılan kuyular, su depoları ve çeşmeler, on binlerce kişinin temiz suya erişimini hedefledi. TİKA ayrıca Mogadişu’nun ana arterlerinde yol çalışmaları ve çok sayıda sosyal proje gerçekleştirdiğini belirtiyor.

İyi bir kalkınma projesi, açılış töreninden sonra da işe yarar: bir kuyu yıllarca su verir, bir sınıf yıllarca öğrenci yetiştirir.

Sınıfta büyüyen bağ

Eğitim, ilişkinin en uzun vadeli ayağı. Türkiye Maarif Vakfı, daha önce Gülen hareketine — Türkiye’nin FETÖ olarak nitelediği yapıya — bağlı olan okulları 2018’de devraldı ve Mogadişu ile Hargeisa’da kampüsler işletmeye başladı. Öğrenci sayısı yıllar içinde arttı. Bununla birlikte Hargeisa’nın, statüsü uluslararası düzeyde tartışmalı olan ve kendi kendini yöneten Somaliland bölgesinin merkezi olduğunu, bu yüzden coğrafi bir konum olarak anılması gerektiğini de belirtmek gerekir.

Türkçe öğrenme ilgisi de Somali gençleri arasında görünür biçimde arttı; Türkiye burslarıyla Türkiye’de okuyan çok sayıda Somalili öğrenci, iki ülke arasında geleceğin köprülerini kuruyor.

İbadet ve kültür

Türkiye Diyanet Vakfı ve Türk kurumları, Mogadişu’da cami yapımı ve restorasyonuna da katkı verdi. Başkentin en büyük camisi olan İslami Dayanışma Camisi’nin onarımı bu katkıların başında geliyor. (Bir noktayı düzeltmekte fayda var: Diyanet’in inşa ettiği Abdülhamid Han Camisi Mogadişu’da değil, komşu Cibuti’dedir.)

Görünmeyen emek

Bütün bu kurumların arkasında insanlar var: Mogadişu’da görev yapan Türk doktorlar, hemşireler, öğretmenler, mühendisler ve TİKA personeli; onlarla omuz omuza çalışan Somalili meslektaşları. Mogadişu’da yaşayan Türk topluluğunun büyüklüğüne dair güvenilir bir sayı bulunmuyor; bu yüzden onu bir rakamla değil, kurumlara bağlı, görece küçük ama görünür bir varlık olarak tarif etmek daha doğru.

Somali’nin güvenlik koşullarının kırılgan olduğunu ve silahlı grup el-Şebab’ın oluşturduğu tehdidin bu çalışmaları zaman zaman zorlaştırdığını da unutmamak gerek. Yine de iki halk arasındaki bağ, bir kıtlık gününde atılan tohumdan bugün gölgesinde dinlenilen bir ağaca dönüşmüş durumda.