Türkiye ve Ruanda: Bin tepenin ülkesiyle kurulan bağ

“Bin tepenin ülkesi” denen Ruanda, Orta-Doğu Afrika’nın yeşil yaylalarında, küçük ama dikkat çeken bir ülke. Son otuz yılda derin bir yaranın içinden geçip kendini yeniden kuran, bugün düzeni ve temizliğiyle anılan başkenti Kigali ile bir kalkınma hikâyesi anlatıyor. Türkiye ile Ruanda arasındaki ilişki de bu yeniden kuruluş döneminde filizlendi.

Bu hikâyeyi anlatırken bir gerçeği saygıyla anmak gerekiyor: Ruanda, 1994’te Tutsilere yönelik soykırımın yaşandığı ülke. Uluslararası kabul gören bu terim doğru biçimde kullanılmalı, yaşanan acı asla küçümsenmemeli. Bugünkü Ruanda, o yıkımın ardından toparlanan bir toplumun emeğidir; ilişkileri de bu onurun farkında olarak ele almak gerekir.

Diplomasi ve temas

Türkiye, Kigali Büyükelçiliği’ni Aralık 2014’te açtı; Ruanda da Ankara’da bir büyükelçilik bulunduruyor. İki ülke arasında dış politika, eğitim, ticaret ve spor gibi alanlarda çok sayıda anlaşma ve mutabakat zaptı imzalandı. Bakanlar düzeyindeki karşılıklı ziyaretler ve liderlerin uluslararası zirvelerdeki temasları, ilişkiyi canlı tuttu.

Gökyüzü ve beton

İlişkinin iki somut simgesi var. İlki gökyüzünde: Türk Hava Yolları, İstanbul–Kigali doğrudan seferlerini 2012’de başlattı ve bu, havayolunun Doğu Afrika’daki erken hatlarından biri oldu. Hat bugün de işliyor; Kigali, havayolunun bölgedeki düzenli noktalarından biri. Havayolu programlarının 2026’da yer yer değiştiğini göz önünde bulundurarak, güncel güzergâh ve sıklığı yolculuk öncesinde turkishairlines.com üzerinden doğrulamak doğru olur.

İkincisi betonda: Türk müteahhitlik firması Summa, Kigali’nin en tanınan yapılarından bazılarına imza attı. Kubbesiyle şehrin sembolü haline gelen Kigali Kongre Merkezi ve yanındaki Radisson Blu Oteli ile kapalı spor salonu BK Arena, bu firmanın eserleri arasında. Bu yapılar, Kigali’yi bölgesel bir konferans ve etkinlik merkezi yapma vizyonunun da parçası.

Bir şehrin silüetine eklenen her yapı, iki ülke arasındaki ilişkinin de görünür bir cümlesidir.

Eğitim ve kültür

Türkiye Maarif Vakfı, 2023’te Ruanda ile bir ev sahibi ülke anlaşması imzaladı; özellikle mesleki ve teknik eğitim alanına odaklanan bir iş birliği planlandı. Yunus Emre Enstitüsü, Ruanda Üniversitesi’nde Türkçe eğitimi gibi kültürel programlar yürütüyor. Türkiye bursları ise Ruandalı gençlere Türkiye’de okuma imkânı sunuyor.

Ülkedeki Türk varlığı

Türkiye’nin Kigali’deki yerleşik büyükelçiliği, 2014’ten bu yana ilişkinin kurumsal omurgasını oluşturuyor. Türk müteahhitlik firmalarının kentteki varlığı, ilişkinin en görünür yüzü; Summa’nın imza attığı yapıların ötesinde, Kigali’nin düzenli ve planlı bir model-kent olma vizyonu, Türk inşaat ve hizmet şirketleri için elverişli bir zemin sunuyor. Türkiye Maarif Vakfı’nın ülkedeki çalışmaları ve Yunus Emre Enstitüsü’nün Ruanda Üniversitesi’ndeki Türkçe programları, eğitim ve kültür alanındaki teması besliyor. TİKA’nın da bölgedeki kalkınma çalışmaları çerçevesinde Ruanda’da projeleri bulunuyor. Türk Hava Yolları’nın 2012’den bu yana süren doğrudan Kigali hattı, bu varlığın lojistik omurgasını oluşturuyor; düzenli sefer, müteahhitlik ve iş seyahatlerini kolaylaştırarak topluluğun günlük temasını ayakta tutuyor. Türk topluluğunun büyüklüğüne ve dernek hayatına dair kesin bilgiler için Kigali Büyükelçiliği en doğru başvuru noktasıdır.

Sonuç

Türkiye–Ruanda ilişkisi, küçük ölçekli ama düzenli ve geleceğe dönük bir ortaklık.