OHADA iş hukuku: 17 ülkede tek hukuk rehberi

Afrika’da iş yapmayı düşünen Türk şirketlerinin en büyük çekincesi çoğu zaman hukuki belirsizliktir. Her ülkenin ayrı bir ticaret kanunu, ayrı bir şirket rejimi ve ayrı bir icra düzeni olduğu varsayılır. Batı ve Orta Afrika’nın önemli bir bölümü için bu varsayım yanlıştır.

OHADA, Fransızca adıyla Organisation pour l’Harmonisation en Afrique du Droit des Affaires, üye ülkelerde ticaret hukukunu ortak kurallara bağlayan bir örgüttür. Kuruluş antlaşması 17 Ekim 1993’te Mauritius’un Port Louis kentinde kabul edilmiştir.

Hangi ülkeler üye?

OHADA’nın resmî genel bakış sayfasına göre örgütün 17 üye devleti vardır: Benin, Burkina Faso, Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Fildişi Sahili, Kongo, Komorlar, Gabon, Gine, Gine-Bissau, Ekvator Ginesi, Mali, Nijer, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Senegal, Çad ve Togo.

Bu liste pratikte şunu söyler: Dakar’da kurduğunuz şirketin tabi olduğu temel ticaret hukuku ile Abidjan’da veya Douala’da kuracağınız şirketinki büyük ölçüde aynıdır. Bölgede birden fazla ülkeye açılmayı planlıyorsanız bu, hukuki hazırlık maliyetinizi ciddi biçimde düşürür.

Listede olmayan ülkeler için bu avantaj geçerli değildir. Nijerya, Gana, Kenya, Etiyopya, Güney Afrika ve Kuzey Afrika ülkeleri OHADA üyesi değildir; oralarda ulusal hukuk geçerlidir.

Yeknesak Kanunlar neyi kapsar?

OHADA, Yeknesak Kanunlar (Uniform Acts) yoluyla iş hukukunun büyük bölümünü düzenler. Kabul edilmiş metinler genel ticaret hukuku, ticaret şirketleri ve ekonomik menfaat grupları, teminatlar, icra ve takip, iflas ve yeniden yapılandırma, tahkim, kooperatifler, muhasebe standartları ile eşya taşıma sözleşmelerini kapsar.

Bu düzenlemelerin en önemli özelliği, üye devletlerde doğrudan uygulanmaları ve ulusal hükümlere göre önce gelmeleridir. Yani sözleşmenizi değerlendirirken önce ilgili Yeknesak Kanuna bakılır.

CCJA: ortak mahkeme

OHADA’nın bir de ortak yargı organı vardır: Common Court of Justice and Arbitration (CCJA), merkezi Fildişi Sahili’nin Abidjan kentindedir. CCJA hem OHADA hukukunun yorumunda son merci işlevi görür hem de tahkim alanında rol üstlenir.

Bu, uyuşmazlık halinde yalnızca yerel mahkemelere bağımlı olmadığınız anlamına gelir. Sözleşmelerinizde tahkim şartını nasıl kuracağınız, uyuşmazlık çıktığında elinizi belirleyecek en önemli maddedir.

Türk yatırımcı için pratik sonuçlar

Şirket türünü seçerken Yeknesak Kanunun tanıdığı biçimlerle çalışırsınız; bunların sermaye, ortak sayısı ve yönetim kuralları bellidir. Alacağınızı güvence altına almak için teminat rejimi ortaktır, dolayısıyla bir ülkede öğrendiğiniz yapı diğerinde de işinize yarar. Muhasebe standardı ortak olduğu için grup şirketlerinin raporlaması kolaylaşır.

Buna karşılık her şey ortak değildir. Vergi hukuku, iş ve sosyal güvenlik hukuku, yabancı yatırım izinleri, sektörel lisanslar ve gümrük uygulamaları ulusal kalır. OHADA size ticaret hukukunda öngörülebilirlik verir; vergi ve izin tarafında yine ülke ülke çalışmanız gerekir.

Ayrıca resmî dil ve uygulama Fransızca ağırlıklıdır. Sözleşmelerin Fransızca metinleri esas alınır; Türkçe veya İngilizce çeviriyle yetinmek, uyuşmazlıkta aleyhinize sonuç doğurabilir.

Uygulama kontrol listesi

• Hedef ülkenin OHADA üyesi olup olmadığını kontrol ettim.
• Birden fazla üye ülkeye açılacaksam ortak hukuk avantajını planıma kattım.
• Şirket türünü Yeknesak Kanunun tanıdığı biçimlerden seçtim.
• Sözleşmeme tahkim şartını bilinçli olarak yazdım.
• Vergi, iş hukuku ve izinlerin ulusal kaldığını biliyorum.
• Sözleşmenin esas alınacak dilini netleştirdim.
• Yerel bir OHADA hukukçusundan görüş aldım.

OHADA bölgesinde şirket kurma adımlarının ülke bazındaki pratik akışı için gazetemizin Afrika’da şirket nasıl kurulur rehberine bakabilirsiniz.

Kaynaklar ve güncellik

Bu yazı OHADA’nın resmî genel bakış sayfasına dayanır. Üye listesi ve Yeknesak Kanunların kapsamı zamanla değişebilir. Şirket kurmadan veya sözleşme imzalamadan önce güncel metinleri ve yerel uygulamayı bir hukukçuyla doğrulayın. Bu yazı hukuki tavsiye değildir.