Afrika'da ticari uyuşmazlık ve tahkim rehberi
Sözleşmedeki tek bir madde, uyuşmazlık çıktığında yıllarınızı belirler. Tahkim şartını nasıl kuracağınızı ve OHADA bölgesinde CCJA'nın rolünü anlatıyoruz.
Sözleşme müzakerelerinde en az ilgi gören madde genellikle en sonda duran uyuşmazlık çözümü maddesidir. Fiyat ve teslim şartları saatlerce tartışılır, “anlaşmazlık halinde yetkili merci” satırı ise şablondan kopyalanır. İş ters gittiğinde ise bütün pazarlık gücünüzü belirleyen madde tam olarak budur.
Neden yerel mahkeme her zaman iyi fikir değil?
Karşı tarafın ülkesindeki mahkemede dava açmak, dil, süre, usul ve yerel bilgi bakımından sizi dezavantajlı konuma sokabilir. Buna karşılık Türkiye’de alacağınız bir mahkeme kararının Afrika’da icra edilebilirliği ayrı ve çoğu zaman sancılı bir sorundur.
Tahkim bu nedenle sınır ötesi ticarette yaygındır: tarafsız bir forum, seçilebilen hakemler ve kararın tanınması bakımından daha yerleşik bir uluslararası çerçeve sunar.
OHADA bölgesinde tahkim
OHADA’nın Yeknesak Kanunları arasında tahkime ilişkin bir düzenleme de vardır. Yani Benin’den Senegal’e, Kamerun’dan Fildişi Sahili’ne kadar 17 üye ülkede tahkimin temel çerçevesi ortaktır.
OHADA’nın yargı organı Common Court of Justice and Arbitration (CCJA), merkezi Abidjan’dadır. CCJA yalnızca OHADA hukukunun yorumunda son merci değildir; tahkim alanında da kurumsal bir rol üstlenir. OHADA bölgesindeki bir sözleşmede tahkim şartı kurarken CCJA seçeneğini yerel hukukçunuzla mutlaka değerlendirin.
OHADA’nın kapsamı ve üye listesi için gazetemizin OHADA iş hukuku rehberine bakabilirsiniz.
Tahkim şartında netleştirilmesi gerekenler
Bir tahkim şartının işe yaraması için birkaç unsurun açık yazılması gerekir. Hangi kurumun kuralları uygulanacak? Tahkim yeri (seat) neresi olacak? Kaç hakem görev alacak ve nasıl seçilecek? Yargılama dili ne olacak? Sözleşmeye uygulanacak maddi hukuk hangisi?
Bunlar formalite değildir. Tahkim yeri, kararın hangi ülkenin mahkemelerinin denetimine tabi olacağını belirler. Dil, tercüme maliyetinizi ve anlaşılma kalitenizi belirler. Fransızca konuşulan Afrika’da dil seçimini baştan konuşmamak, sonradan ciddi maliyet doğurur.
Karar elinizde, peki tahsil?
En sık gözden kaçan nokta budur. Lehinize bir tahkim kararı almak, parayı almakla aynı şey değildir. Kararın karşı tarafın malvarlığının bulunduğu ülkede tanınması ve icra edilmesi gerekir.
Bu nedenle sözleşme aşamasında sorulacak asıl soru şudur: karşı tarafın icra edilebilir malvarlığı nerede? Yalnızca kâğıt üzerinde var olan bir şirketle sözleşme yapıyorsanız, en iyi tahkim şartı bile sonuç getirmez. Teminat mektubu, avans, akreditif veya grup şirketinden garanti gibi araçlar bu noktada tahkimden daha koruyucudur.
Uyuşmazlık çıkmadan yapılacaklar
Yazışmaları düzenli arşivleyin. Teslim, muayene ve kabul kayıtlarını tutun. Sözleşme değişikliklerini sözlü bırakmayın, yazılı ek yapın. Gecikme ve ayıp bildirimlerini sözleşmedeki sürelere uyarak yapın; bu süreleri kaçırmak esasa girmeden hak kaybettirir.
Uygulama kontrol listesi
- Uyuşmazlık çözümü maddesini şablondan kopyalamadım, bilinçli seçtim.
- Ülke OHADA üyesiyse CCJA seçeneğini değerlendirdim.
- Tahkim kurumu, yeri, hakem sayısı ve dili açıkça yazdım.
- Uygulanacak maddi hukuku belirledim.
- Karşı tarafın icra edilebilir malvarlığının nerede olduğunu araştırdım.
- Teminat, avans veya akreditif gibi ön koruma araçlarını kurdum.
- Bildirim sürelerini sözleşmeden çıkarıp takvime aldım.
- Yazışma ve teslim kayıtlarını düzenli arşivliyorum.
Yabancı hakem kararlarının tanınması ve icrası, 1958 tarihli New York Sözleşmesi çerçevesinde yürür; sözleşmenin metni ve taraf devletler UNCITRAL üzerinden izlenebilir.
Kaynaklar ve güncellik
Bu yazı OHADA’nın resmî kurumsal bilgilerine ve Yeknesak Kanunların kapsamına dayanır. Tahkim kuralları, kurumsal ücretler ve icra rejimleri ülkeye göre değişir. Sözleşme imzalamadan önce yetkin bir hukukçudan görüş alın. Bu yazı hukuki tavsiye değildir.
