Türkiye ve Eritre: Kızıldeniz kıyısında sınırlı ama köklü bir bağ

Kızıldeniz’in Afrika kıyısında, dünyaya görece kapalı bir ülke uzanır: Eritre. Türkiye ile Eritre arasındaki ilişki, kıtanın diğer bazı ülkeleriyle kıyaslandığında mütevazı ölçekte; ama hem köklü bir tarihe hem de bugün işleyen somut bir bağa dayanıyor. Bu yazıda tabloyu olduğu gibi, abartmadan ama küçümsemeden, aktarmaya çalışacağız. Eritre hakkında bağımsız veri kıt olduğu için, bazı rakamları ihtiyatla okumak gerekiyor.

İlk tanıyanlardan biri

Türkiye, Eritre’nin 1993’teki bağımsızlığının hemen ardından ülkeyi tanıyan devletler arasındaydı ve aynı yıl diplomatik ilişki kuruldu. Türkiye, Asmara’daki büyükelçiliğini 1 Kasım 2013’te açtı. İki ülke arasında zaman zaman bakanlar düzeyinde temaslar yaşandı; ancak ilişkiyi “yoğun” değil, “sınırlı ama sürekli” olarak tanımlamak gerçeğe daha uygun.

Asmara’ya inen nadir köprü

İlişkinin en somut ve belki en değerli halkası havacılıkta. Türk Hava Yolları, 2014’ten bu yana İstanbul–Asmara seferleri düzenliyor. Bu, küçük bir ayrıntı gibi görünse de önemli: Asmara, dünyaya görece kapalı bir başkent ve ona düzenli sefer yapan havayolu sayısı çok az. THY hattı, Eritreli aileleri, tüccarları ve diasporayı dünyanın geri kalanına bağlayan ender köprülerden biri. Sefer, haftada birkaç gün (üç sefer dolayında) yürütülüyor; 2026’da havayolu ağında yapılan düzenlemeler sonrası Asmara, bazı bölgesel uçuşlarda son durak (terminator) konumuna geldi. Tarifeler 2026’da genel olarak değiştiği için Asmara’ya gidiş güzergâhının ve gün/saatlerinin mutlaka turkishairlines.com’dan doğrulanması gerekir. Asmara’ya doğrudan THY seferinin uygun olmadığı dönemlerde Kahire, Addis Ababa ya da Cidde gibi bölgesel merkezler üzerinden bağlantılı güzergâhlar da değerlendirilebilir.

Bazı uçuşlar yalnızca bir hat değil, bir ülkenin dışarıyla nefes aldığı dar bir penceredir.

Massawa’nın taşlarındaki ortak tarih

İki ülke arasındaki bağın derin bir tarihî katmanı da var. Bugünkü Eritre’nin Kızıldeniz kıyısı, 16. yüzyılda Osmanlı’nın Habeş Eyaleti’nin parçasıydı; Özdemir Paşa, 1557 dolaylarında Massawa (Musavva) limanını Osmanlı idaresine kattı. Massawa’nın eski kentinde bugün hâlâ Osmanlı etkili mimari izler görülebilir. Bunu bir siyasi iddia olarak değil, iki coğrafyanın paylaştığı bir kültürel miras olarak anmak doğru olan.

Ölçülü ve saygılı bir dil

Eritre, uluslararası kuruluşlarca sıklıkla “kapalı” ya da otoriter olarak nitelenir; göç ve insan hakları konularında dışarıdan dile getirilen kaygılar vardır. Bu değerlendirmeleri, gazetemizin kendi sesiyle değil, ilgili kaynaklara atfederek aktarmak; ve bunların ilişkiyi tanımlayan bir çerçeve gibi sunulmaması gerekir. Eritre toplumunu klişelerle değil, kendi gerçekliğiyle anlatmak, bu sayfaların ilkesidir.

Ülkedeki Türk varlığı

Burada dürüst olmak gerekiyor: Eritre’deki Türk varlığı çok sınırlıdır. İlişkinin en kurumsal ayağı, Türkiye’nin 1 Kasım 2013’te açtığı Asmara Büyükelçiliği. Karşı tarafta ise Eritre’nin Ankara’da yerleşik bir büyükelçiliği bulunmuyor; Eritre ile temaslar başka başkentler üzerinden de yürütülebiliyor. (Yerleşik temsil ve konsolosluk hizmetlerinin güncel durumunu Türkiye Dışişleri Bakanlığı’ndan ve Asmara Büyükelçiliği’nden teyit etmek doğru olur.)

Ülkede yerleşik, sayısı belgelenmiş kayda değer bir Türk topluluğundan söz etmek güç; mevcut varlık büyük ölçüde diplomatik düzeyde. İki ülke arasındaki ticaret de küçük ölçekli ve dengesiz seyretti. TİKA’nın bölgedeki çalışmaları sürse de Eritre özelinde geniş ve kurumsallaşmış bir proje ağından bahsetmek bugünkü bilgilerle mümkün değil. Bu tabloyu olduğu gibi, ne abartarak ne de küçümseyerek aktarmak gerekiyor: Eritre, Türkiye için köklü bir tarihî bağı olan, ama bugünkü kurumsal ve insani varlığı ince kalan bir ortak.

Sonuç

Türkiye–Eritre ilişkisi, ölçekçe küçük ama tarihçe köklü bir bağ.