Türkiye ve Güney Afrika: Kıtanın güneyindeki en güçlü ekonomik bağ

Afrika kıtasının güney ucunda, kıtanın en sanayileşmiş ve en gelişmiş ekonomilerinden biri uzanır: Güney Afrika Cumhuriyeti. Türkiye ile arasındaki ilişki de bu ölçeğe yakışır biçimde, kıtanın güneyindeki en güçlü Türk ekonomik bağlarından biri.

Diplomasinin zemini

İki ülke diplomatik ilişkilerini, Güney Afrika’nın apartheid sonrası demokratik dönüşümünün hemen ardından, 1992–93’te kurdu. Türkiye’nin Pretoria’da bir büyükelçiliği, Cape Town’da ise bir başkonsolosluğu bulunuyor; Güney Afrika da Ankara’da temsil ediliyor. İlişki, Türkiye–Afrika Ortaklık ve İş Forumu süreçleriyle 2010’lar ve 2020’lerde belirgin biçimde derinleşti.

Üç şehre uçan bağ

Türk Hava Yolları’nın Güney Afrika ağı, ilişkinin genişliğini gösteriyor: İstanbul’dan Johannesburg, Cape Town ve Durban’a doğrudan seferler, ülkeyi hem iş hem turizm trafiğiyle İstanbul üzerinden dünyaya bağlıyor.

Milyar dolarlık ticaret

Güney Afrika, Türkiye’nin Sahraaltı Afrika’daki en büyük ticaret ortaklarından biri. İki ülke arasındaki yıllık ticaret hacmi son dönemde bir-iki milyar dolar bandında anılıyor; rakamlar kaynağa göre değiştiği için yaklaşık okumak gerekir. Türkiye petrol türevleri, makine, beyaz eşya, otomotiv parçaları ve tekstil ihraç ederken; Güney Afrika’dan kömür, altın, krom, manganez ve otomotiv parçaları geliyor. İki ülke, bir serbest ticaret anlaşması ihtimalini de gündeme aldı.

Kıtanın en sanayileşmiş ekonomisiyle kurulan bağ, çoğu zaman bütün bir bölgenin ekonomik nabzına dokunur.

Köklü bir topluluk

Güney Afrika, kıtada köklü bir Türk topluluğunun yaşadığı ender ülkelerden biri. Johannesburg ve Cape Town merkezli bu topluluk, camileri, işletmeleri ve okullarıyla görünür bir varlık kurdu. Yunus Emre Enstitüsü’nün Johannesburg’daki kültür merkezi, Türkçe ve kültür programlarıyla bu bağı besliyor. (Topluluğun hikâyesini Johannesburg Türk topluluğu yazımızda ayrıntılı ele almıştık.)

Hassas başlıklar

Güney Afrika’yı anlatırken birkaç konuya saygıyla yaklaşmak gerekiyor. İlki, ülkenin apartheid’den demokrasiye geçişi ve Nelson Mandela mirası: bu, Güney Afrika halkının haklı bir gurur kaynağı; apartheid döneminin adaletsizliğini küçümseyen hiçbir ifadeye yer yok. İkincisi eğitim: Türkiye, Gülen hareketiyle — Ankara’nın FETÖ olarak nitelediği yapıyla — bağlantılı okulların devrini istedi; ancak Güney Afrika bu okulları (Horizon eğitim kurumları) devretmedi, okullar bağımsız biçimde faaliyetine devam ediyor. Maarif Vakfı ise ülkede kendi okullarını açtı. Nitelemelerin Türk devletine ait olduğunu belirtmek ve Güney Afrika’nın tutumunu olgusal aktarmak gerekiyor. Ülkenin eşitsizlik gibi toplumsal sorunlarına da genellemelerden ve klişelerden uzak, veriye dayalı bir dille yaklaşmak şart.

Sonuç

Türkiye–Güney Afrika ilişkisi, kıtanın güneyindeki en güçlü ve en olgun Türk ekonomik bağı. Bir sonraki yazımızda bu topluluğun en görkemli simgesini — Johannesburg’daki Nizamiye Camisi’ni — ve iki ülke arasındaki kültürel köprüyü ele alacağız.