Türkiye ve Komorlar: Ay Adaları'yla inanç temelli bir yakınlık

Hint Okyanusu’nda, Afrika kıyısı ile Madagaskar arasında, volkanik kökenli üç ana adadan oluşan küçük bir ülke uzanır: Komorlar (Komor Birliği). Müslüman nüfusu ve Svahili-Arap-Afrika harmanı kültürüyle bu ada ülkesi, Türkiye ile mütevazı ama özgün bir bağa sahip. Bu yazıda tabloyu dürüstçe aktaracağız; Komorlar hakkında veri sınırlı olduğu için bazı bilgileri ihtiyatla okumak gerekiyor.

İnanç temelli bir yakınlık

İki ülke diplomatik ilişkilerini 1979’da kurdu. Türkiye’nin adalarda yerleşik bir büyükelçiliği yok; ilişkiler Antananarivo’daki (Madagaskar) büyükelçilik üzerinden yürüyor. Komorlar’ın ağırlıklı Müslüman nüfusu ve İslam İşbirliği Teşkilatı üyeliği, Türkiye ile arasında dinî ve kültürel bir yakınlık zemini oluşturuyor. Bu, ilişkinin en doğal duygusal temellerinden biri.

Isınan diplomasi ve ticaret

İlişkiye son yıllarda ivme kazandıran, liderler arası temaslar oldu: Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Komorlar Cumhurbaşkanı Azali Assoumani, İstanbul’daki Türkiye–Afrika İş Forumu ve Antalya Diplomasi Forumu gibi platformlarda bir araya geldi. Ekim 2023’teki forumda iki ülke bir Ticaret ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması imzaladı. İki ülke arasındaki ticaret henüz çok küçük; Komorlar ekonomisi büyük ölçüde tarıma, özellikle “ylang-ylang” denen parfüm esansına, karanfile ve vanilyaya, dayalı.

Bazı ilişkilerin temeli ticaret rakamlarından önce ortak bir inanç ve kardeşlik duygusudur. Komorlar bağı, böyle bir zeminde duruyor.

Yardım ve hava bağlantısı

TİKA, 2017’de Moroni’de bir koordinasyon ofisi açarak Komorlar’da kalkınma ve teknik destek faaliyetlerini kurumsal bir zemine oturttu; balıkçılık altyapısından karayollarına, eğitimden sağlığa uzanan çok sayıda proje yürütüldüğü belirtiliyor. Türkiye ayrıca eğitim alanında bir anlaşmayla Komorlu genç diplomatların Türkiye’de eğitim görmesini sağladı ve Türkiye Bursları kapsamında Komorlu öğrencilere burslar verdi. Hava bağlantısı konusunda ise dürüst olmak gerekiyor: Türk Hava Yolları’nın Moroni’ye doğrudan ve düzenli bir hattı bulunmuyor. Türkiye geçmişte Seyşeller aktarmalı bir Moroni bağlantısı denedi; ancak bu hat sürdürülemedi. Bugün Moroni’ye ulaşım, çoğunlukla Nairobi, Darüsselam ya da Antananarivo gibi bölgesel merkezler üzerinden aktarmalı yapılıyor; güncel bağlantıların turkishairlines.com’dan teyit edilmesi yerinde olur. İlginç olan, doğrudan uçuş olmamasına rağmen iki ülke arasındaki bağın inanç ve dayanışma temelinde sürmesi.

Saygılı bir çerçeve

Komorlar’ı anlatırken birkaç konuya duyarlılıkla yaklaşmak gerekiyor. Ülke, bağımsızlığından bu yana siyasi istikrarsızlık dönemleri yaşadı; bunu gözlemcilere atfederek, taraf tutmadan aktarmak gerekir. Küçük bir ada devleti olarak ekonomik kırılganlık ve iklim riskleriyle karşı karşıya olan ülkeyi de sempatik ve olgusal bir dille anmak; Türkiye’nin katkısını bir dayanışma olarak çerçevelemek doğru olan.

Ülkedeki Türk varlığı

Komorlar’daki Türk varlığını anlatırken iki şeyi birbirinden ayırmak gerekiyor: yerleşik bir Türk topluluğu ile kurumsal Türk varlığı. Adalarda yerleşik, kalabalık bir Türk diasporasından söz etmek güç; belgelenmiş bir nüfus verisi bulunmadığından bu varlığı rakamlandırmaktan kaçınmak doğru olur. Buna karşılık kurumsal Türk varlığı görünür durumda: TİKA’nın Moroni’deki ofisi, kalkınma ve teknik iş birliği projeleriyle ülkedeki en somut Türk izini oluşturuyor. Türkiye’nin ülkedeki resmi temsili Antananarivo’daki (Madagaskar) yerleşik büyükelçilik üzerinden, akreditasyon yoluyla yürüyor; Moroni’de bir fahri konsolosluk bulunuyor. Asıl bağ ise insani ve kültürel: ortak Müslüman kimliği, Türkiye Burslarıyla Türkiye’de eğitim gören Komorlu öğrenciler ve Komor toplumunun Türkiye’ye duyduğu yakınlık, doğrudan uçuş gibi somut altyapı eksik olsa bile ilişkiyi ayakta tutan asıl zemini kuruyor. Svahili-Arap-Afrika harmanı bir kültürle Osmanlı’dan bu yana İslam dünyasının ortak hafızasını paylaşan Komorlar, Türkiye için kıtanın küçük ama duygusal olarak yakın bir ortağı.

Sonuç

Türkiye–Komorlar ilişkisi, ortak inanç ve dayanışma üzerine kurulu, mütevazı ama samimi bir bağ.