Yüz yıllık dostluk: Türkiye ve Etiyopya'nın eşitler arası ortaklığı

Bazı dostlukların yaşını yüzyılla ölçersiniz. Türkiye ile Etiyopya arasındaki ilişki bunlardan biri: Türkiye, Sahraaltı Afrika’daki ilk büyükelçiliğini 1926’da Addis Ababa’da açtı. Etiyopya da 1933’te Ankara’da kendi büyükelçiliğini kurdu. 2025–2026, bu bağın yüzüncü yılı olarak anıldı ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 17 Şubat 2026’daki Addis Ababa ziyareti, ilişkiye yeni bir “stratejik ortaklık” çerçevesi kazandırdı.

Bu ilişkiyi anlatırken bir noktayı baştan koymak gerekiyor: Etiyopya, Afrika’nın hiç sömürgeleştirilmemiş ender ülkelerinden biri. 1896’daki Adwa Zaferi’nde bir Avrupa ordusunu püskürten bu ülke, kıtanın bağımsızlık ve onur sembollerinden biridir. Türkiye–Etiyopya ilişkisini “yardım eden–alan” diliyle değil, iki köklü devletin eşit ortaklığı olarak okumak, hem doğru hem de saygılı olan.

İki asra yayılan temas

İlişkinin kökleri 19. yüzyıla uzanıyor: Sultan II. Abdülhamid ile İmparator II. Menelik döneminde karşılıklı heyetler gönderildi ve ilk Osmanlı konsolosluğu 1912’de Harar’da açıldı. Cumhuriyet döneminde 1926’da kurulan büyükelçilik, bu uzun temasın resmî zeminini oluşturdu.

Modern dönemde üst düzey ziyaretler ilişkiyi canlı tuttu. Erdoğan 2015’te ülkeyi ziyaret etti; Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed 2021’de Ankara’ya geldi; ve 2026’daki ziyaret, bir asırlık dostluğun yüzüncü yılına denk geldi. Bu son ziyarette iki ülke ticareti en az 1 milyar dolara çıkarma hedefini de konuştu.

Ankara’da kurulan masa

Türkiye’nin bölgesel diplomaside oynadığı en dikkat çekici rol, 2024’te Etiyopya ile Somali arasında yürüttüğü arabuluculuk oldu. İki ülke, 2024 başında Etiyopya’nın denize çıkış arayışından doğan bir gerginlik yaşıyordu. Türkiye’nin ev sahipliğinde yürütülen görüşmeler, 11 Aralık 2024’te imzalanan Ankara Bildirisi ile sonuçlandı.

Bildiri, iki ülkenin birbirinin egemenliğine, birliğine ve toprak bütünlüğüne saygısını teyit ediyor; Etiyopya’nın denize “güvenilir ve sürdürülebilir” erişiminin, Somali’nin egemen yetkisi altında ve karşılıklı yarara dayalı düzenlemelerle sağlanmasını öngörüyordu. Burada dikkatli bir dil gerekiyor: bildiri bir niyet beyanıdır, teknik görüşmeler sonraya bırakılmıştır; dolayısıyla altta yatan anlaşmazlığın “çözüldüğünü” söylemek doğru olmaz. Türkiye’nin rolünü de “kolaylaştırıcı/arabulucu” olarak tanımlamak en isabetlisi.

İyi bir arabuluculuk, tarafların yerine karar vermez; onların aynı masada oturmasını sağlar. Ankara Bildirisi’nin değeri de buradadır.

Gökyüzünde iki güçlü taşıyıcı

Hava bağlantısı, bu ilişkinin “eşitler arası” niteliğini en iyi gösteren alanlardan biri. İstanbul–Addis Ababa hattında yalnızca Türk Hava Yolları değil, Etiyopya’nın kendi güçlü bayrak taşıyıcısı Ethiopian Airlines de doğrudan uçuyor. Ethiopian Airlines, Afrika’nın en büyük ve en kârlı havayolu; kıtanın dört bir yanına uzanan ağıyla başlı başına bir aviation gücü. İki havayolu da Star Alliance üyesi olduğu için rakip oldukları kadar ortak da sayılırlar. Addis Ababa, aynı zamanda Ethiopian Airlines’ın kıtasal merkezi (hub) olduğundan bu hatta rekabet görece güçlü; bu da yolcu için seçenek ve fiyat anlamına gelebiliyor. 2026’da havayolu tarifelerinde genel değişiklikler yaşandığı için sefer gün ve saatlerini her zaman turkishairlines.com üzerinden doğrulamak gerekir.

Ülkedeki Türk varlığı

Etiyopya, Türkiye’nin Afrika’daki en büyük yatırım ayak izlerinden birine sahip. Ülke, Türk kaynaklarına ve uluslararası raporlara göre Türkiye’nin Afrika’da en çok yatırım yaptığı ülkeler arasında ilk sıralarda anılır; bazı değerlendirmelerde Etiyopya’ya yönelik Türk yatırım stoku birkaç milyar dolar düzeyinde gösterilir. Bu yatırımların görünür yüzü uzun süre tekstil oldu: Addis Ababa yakınındaki Alem Gena’da kurulan Ayka Addis fabrikası, en yoğun döneminde binlerce kişiyi (kaynaklara göre 7.000’i aşan bir istihdam) çalıştıran, ülkenin en büyük tek tesis işverenlerinden biriydi. Tesisin sonraki yıllarda mali güçlükler ve el değiştirme süreçleri yaşadığını da dürüstçe eklemek gerekir; ama Türk imalat sermayesinin Etiyopya’daki sanayileşme hikâyesinde oynadığı rol kalıcı oldu. Tekstilin yanı sıra inşaat, çimento, demir-çelik ve madencilik gibi alanlarda da Türk şirketleri faaliyet gösterdi.

Diplomatik ve sivil varlık da köklü. Türkiye’nin Addis Ababa’daki büyükelçiliği yerleşik temsil sağlıyor ve aynı zamanda Afrika Birliği nezdindeki temasların da merkezi. TİKA, ülkede kalkınma, sağlık ve eğitim projeleri yürütüyor. Türkiye Maarif Vakfı ise 2018’den itibaren Etiyopya’da okullaştı; vakıf, Harar, Addis Ababa, Sebeta ve Mekele gibi farklı bölgelerdeki kampüslerinde binlerce öğrenciye eğitim veriyor. Addis Ababa’da görev yapan Türk iş insanları, mühendisler ve eğitimciler, Türkiye’de okuyan Etiyopyalı öğrenciler ve iki ülke arasında mekik dokuyan tüccarlarla birlikte canlı bir insan dokusu oluşturuyor. (Yatırım, çalışma izni ve vize gibi resmî konuların güncel durumu için Türkiye’nin Addis Ababa Büyükelçiliği’nden bilgi alınması yerinde olur.)

Yüzüncü yılın ötesi

Türkiye–Etiyopya ilişkisi, bölgenin en köklü ve en dengeli bağlarından biri. Bir asrı geride bırakan bu dostluğun bundan sonrası, ticaretin, eğitimin ve diplomasinin nasıl derinleşeceğine bağlı.