Türkiye ve Kenya: Doğu Afrika'nın merkezinde büyüyen bir ortaklık

Doğu Afrika’yı bir saat kadranına benzetirsek, Kenya ibrenin merkezinde durur: bölgenin en büyük ekonomilerinden biri, Mombasa limanıyla iç bölgelerin denize açılan kapısı, Nairobi’siyle uluslararası kurumların ve havayollarının bir aktarma merkezi. Türkiye ile Kenya arasındaki ilişki de bu merkezî konumun üzerine kuruldu; gösterişten çok süreklilikle ilerleyen, olgun bir ortaklık.

Köklü bir diplomasi

İlişkinin diplomatik zemini eskiye dayanıyor. Türkiye’nin Nairobi Büyükelçiliği 1968’de açıldı; Kenya da Ankara’daki büyükelçiliğini 2012’de kurdu. Son dönemde temas üst düzeye taşındı: Kenya Cumhurbaşkanı 2014’te Türkiye’yi, Cumhurbaşkanı Erdoğan 2016’da Kenya’yı ziyaret etti. Bu karşılıklı ziyaretler, ilişkiye ticaret, eğitim ve güvenlik gibi başlıklarda yeni anlaşmalar kazandırdı.

Gökyüzündeki günlük bağ

Türk Hava Yolları, İstanbul–Nairobi hattında 2012’den bu yana doğrudan sefer yapıyor; bu hat, Kenya’yı İstanbul üzerinden dünyanın geri kalanına bağlayan kalıcı bir köprü oldu. Nairobi’nin Jomo Kenyatta Havalimanı zaten bölgenin başlıca aktarma noktalarından biri; İstanbul bağlantısı bu konumu daha da güçlendiriyor. Sahil kenti Mombasa’ya yapılan seferler ise pandemi döneminde durduktan sonra yeniden gündeme geldi. Hava bağlantısı, hem turizmi hem de iki ülke arasındaki iş trafiğini besleyen önemli bir damar. Havayolu programlarının 2026’da yer yer değiştiğini göz önünde bulundurarak, güncel güzergâh ve sıklığı yolculuk öncesinde turkishairlines.com üzerinden doğrulamak doğru olur.

Bir havayolu hattı, çoğu zaman iki ülke arasındaki ilişkinin sıcaklığını gösteren en sade termometredir.

Kalkınma ve savunmada iş birliği

Türk kalkınma ajansı TİKA, 2012’den bu yana Nairobi’de bir ofisle çalışıyor ve sağlık, tarım, hayvancılık ve eğitim alanlarında çok sayıda proje yürüttüğünü açıklıyor. Türkiye bursları da Kenyalı öğrenciler arasında yoğun ilgi görüyor; her yıl çok sayıda genç bu burslarla Türkiye’de eğitim alıyor.

Son yıllarda savunma sanayisi de gündeme geldi: iki ülke 2023’te bir savunma sanayisi iş birliği anlaşması imzaladı ve Kenya, Türk yapımı insansız hava araçları tedarik etti. Bu ilişkiyi, bölgedeki başka ülkelerle yürütülen operasyonlardan ayrı; bir tedarik ve eğitim iş birliği olarak okumak doğru olur.

Ülkedeki Türk varlığı

Türkiye’nin Nairobi’deki yerleşik büyükelçiliği, Doğu Afrika’daki en köklü Türk diplomatik temsilciliklerinden biri ve bölgede önemli bir koordinasyon noktası işlevi görüyor. TİKA’nın 2012’den bu yana Nairobi’de bir program koordinasyon ofisi bulunuyor; ajans sağlık, tarım ve eğitim alanlarındaki çalışmalarını buradan yürütüyor. Nairobi, çok sayıda uluslararası kurumun bölgesel merkezi olduğu için, Türk iş insanları ve şirketleri açısından da görece kalabalık bir temas noktası; inşaat, ticaret ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren Türk firmaları kentte mevcut. DEİK bünyesindeki Türkiye-Kenya İş Konseyi, iki ülke arasındaki ticari teması kurumsal bir zemine taşıyor. Eğitim alanındaki Gülen hareketiyle bağlantılı okullar meselesi, daha önce değindiğimiz gibi, taraflar arasında çözülmeyi bekleyen bir başlık olarak duruyor; nitelemelerin Türk devletine ait olduğunu hatırlatmak gerekir. Türk topluluğunun sayısına ve dernek hayatına dair kesin resmî rakamlar için Nairobi Büyükelçiliği ya da ilgili konsolosluk en doğru kaynaktır.

Hassas bir başlık

İki ülke arasında çözülmeyi bekleyen bir konu da var: Türkiye, Kenya’da faaliyet gösteren ve Gülen hareketiyle, Ankara’nın FETÖ olarak nitelediği yapıyla, bağlantılı olduğunu belirttiği okulların kapatılmasını ya da Maarif Vakfı’na devrini talep etti. Kenya bu okulları faaliyette tuttu. Bu, taraflar arasında süren, henüz sonuçlanmamış bir talep; ve nitelemelerin Türk devletine ait olduğunu belirtmek, dengeli bir aktarım için gerekli.

Sonuç

Türkiye–Kenya ilişkisi, büyük krizlerden uzak, istikrarlı biçimde derinleşen bir bağ.