Türkiye ve Nijerya: Kıtanın devleriyle altı yarım yüzyıllık bağ

Nijerya’yı anlatmak için önce ölçeğini anmak gerekiyor: 200 milyonu aşan nüfusuyla Afrika’nın en kalabalık ülkesi, kıtanın en büyük ekonomilerinden biri ve Batı Afrika’nın ağırlık merkezi. Türkiye ile Nijerya arasındaki ilişki de bu ölçeğe yakışır biçimde köklü ve çok boyutlu.

Yarım yüzyılı aşan diplomasi

İlişkinin diplomatik kökleri 1960’lara uzanıyor; Türkiye’nin Lagos Büyükelçiliği 1962’de açıldı ve kıtadaki en eski Türk temsilciliklerinden biri oldu. Son on yılda temas üst düzeye taşındı: Erdoğan 2016’da (başbakan olarak) ve 2021’de (cumhurbaşkanı olarak) ülkeyi ziyaret etti; Cumhurbaşkanı Buhari 2017’de Ankara’ya geldi. Ocak 2026’da ise Cumhurbaşkanı Tinubu’nun Türkiye ziyaretinde askerî eğitim, yükseköğretim, helal akreditasyon ve diaspora gibi başlıklarda mutabakatlar imzalandı.

Gökyüzünün ilk kapısı

Türk Hava Yolları’nın Nijerya ile bağı sembolik bir öneme sahip: havayolu, Sahraaltı Afrika’daki ilk seferini 2006’da Lagos’a yaptı. 2015’te başkent Abuja da ağa eklendi. Bu hatlar, iki ülke arasındaki yoğun iş, eğitim ve aile trafiğini taşıyor; Nijerya, Türk Hava Yolları’nın Afrika ağındaki en önemli pazarlardan biri.

Bir havayolunun bir kıtaya açtığı ilk kapı, çoğu zaman o kıtayla kurulan bütün ilişkinin de sembolü olur.

Eğitim ve güvenlik

Nijeryalı öğrenciler 1990’lardan bu yana Türkiye burslarıyla Türkiye’de okuyor; bugün Türkiye’deki en kalabalık Afrikalı öğrenci topluluklarından biri Nijeryalılar. TİKA insani ve kalkınma projeleri yürütüyor; Yunus Emre Enstitüsü ve Maarif Vakfı da ülkede varlık gösteriyor.

Bu noktada iki hassas başlığı dengeli aktarmak gerekiyor. İlki güvenlik: Nijerya’nın kuzeydoğusunda Boko Haram’ın oluşturduğu tehdit karşısında iki ülke savunma ve eğitim iş birliği geliştirdi; bunu Nijerya’nın talebiyle yürüyen, devletten devlete bir iş birliği olarak okumak doğru. İkincisi eğitim: Türkiye, Gülen hareketiyle — Ankara’nın FETÖ olarak nitelediği yapıyla — bağlantılı okulların Maarif Vakfı’na devrini istedi; Nijerya bu okulları kapatmak yerine yeni bir yönetim altında faaliyette tuttu. Nitelemelerin Türk devletine ait olduğunu belirtmek, dengeli bir aktarım için gerekli.

Çeşitliliğe saygı

Nijerya, kuzeyde ağırlıklı Müslüman, güneyde ağırlıklı Hristiyan, yüzlerce etnik grubu barındıran bir ülke. İlişkiyi tek bir din ya da kimlik üzerinden okumak yanıltıcı olur; gazetemiz Nijerya’yı bütün çeşitliliğiyle, tek bir kalıba sıkıştırmadan anlatmayı ilke edinir.

Sonuç

Türkiye–Nijerya ilişkisi, kıtanın iki ağır sıkletinin altı yarım yüzyıla yayılan bağı. Bir sonraki yazımızda iki ülke arasındaki ticareti ve büyüyen ekonomik ortaklığı ele alacağız.