Türkiye ve Mısır: Kopuştan barışmaya, bir ilişkinin yeniden doğuşu

İki ülke arasındaki ilişkiler bazen düz bir çizgide ilerlemez; iner, çıkar, kopar ve yeniden kurulur. Türkiye ile Mısır arasındaki bağ, son on beş yılda bunun en çarpıcı örneklerinden biri oldu: derin bir tarihî yakınlık, ardından sert bir kopuş ve nihayet dikkatli bir barışma.

Kopuşun on yılı

İlişkiler, 2013’te Mısır’da Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi’nin görevden alınmasının ardından gerildi. İki ülke büyükelçilerini geri çekti ve diplomatik temas asgariye indi. Bu dönemi anlatırken gazetemizin tavrı nettir: olayları tarafsız biçimde, dönemin koşullarına atıfla aktarmak; ve iki hükümetin de geride bırakmayı seçtiği bu tartışmayı yeniden alevlendirmemek.

Yeniden açılan sayfa

Buzlar 2021’de başlayan keşif görüşmeleriyle çözülmeye başladı. Dönüm noktalarından biri, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Sisi’nin Kasım 2022’de Katar’da bir araya gelmesiydi. 2023’te iki ülke büyükelçilerini yeniden atadı. 14 Şubat 2024’te Erdoğan’ın on yılı aşkın aradan sonra Kahire’yi ziyaret etmesiyle taraflar “yeni bir sayfa” ilan etti ve bir Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi kurdu. Eylül 2024’te ise Sisi Ankara’ya gelerek bu konseyin ilk toplantısına başkanlık etti ve onlarca anlaşma imzalandı.

Diplomaside asıl ustalık, kopmayı değil; koptuktan sonra yeniden bağ kurabilmeyi başarmaktır.

Asırlara dayanan zemin

Bu barışmanın kolay olmasının bir nedeni, ilişkinin yüzyıllara dayanan zeminiydi. Mısır, 16. yüzyılın başından 20. yüzyıla kadar Osmanlı dünyasının parçası oldu; iki halk arasında dil, mimari ve kültürde derin izler bıraktı. Bu ortak miras, siyasetin gerginleştiği dönemlerde bile tümüyle kaybolmayan bir yakınlık sağladı.

Açık kalan başlıklar

Barışma, bütün farklılıkların ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Doğu Akdeniz’de deniz yetki alanları ve enerji konusunda iki ülke geçmişte farklı saflarda yer aldı; bu başlık hâlâ diplomatik müzakere konusu. Libya’da da taraflar geçmişte farklı aktörleri destekledi. Bunları “çözülmüş” değil, “daha sakin biçimde yönetilen” konular olarak okumak gerçeğe daha uygun.

Mısır’daki Türk varlığı

Türkiye’nin Mısır’daki kurumsal varlığı, siyasetin gerildiği yıllarda bile büyük ölçüde sürdü. Türkiye’nin Kahire’de bir büyükelçiliği, İskenderiye’de ise bir başkonsolosluğu bulunuyor. Yunus Emre Enstitüsü, Kahire’de 2010’dan bu yana faaliyet gösteren ilk yurt dışı şubelerinden biri; yıllar içinde binlerce kişiye Türkçe ve Türk kültürü dersleri verdiğini açıklıyor. Türkiye’nin kalkınma ajansı TİKA da kültürel miras, eğitim ve insani yardım alanlarında ülkede projeler yürütüyor. Mısır, Türk iş dünyasının kıtada en köklü biçimde yerleştiği pazarlardan biri: özellikle tekstil ve hazır giyim alanında Türk firmaları onlarca yıldır ülkede üretim yapıyor ve önemli bir istihdam yaratıyor. Mısır’da yerleşik birkaç bin kişilik bir Türk topluluğunun yaşadığı bildiriliyor; ancak topluluğun büyüklüğüne, vize ve oturum gibi resmî konulara dair güncel bilgiyi Kahire Büyükelçiliği ya da İskenderiye Başkonsolosluğu üzerinden teyit etmek doğru olur.

Türk Hava Yolları bağlantısı

Mısır, Türk Hava Yolları’nın Afrika’da en çok noktaya uçtuğu ülkelerden biri. THY, İstanbul’dan başkent Kahire’nin yanı sıra İskenderiye, Hurghada ve Şarm El-Şeyh’e doğrudan sefer yapıyor; yani aktarmasız dört ayrı kapı. Kahire uçuşu yaklaşık üç saat sürüyor; Kızıldeniz kıyısındaki Hurghada ve Şarm El-Şeyh hatları ise turizm trafiğini, İskenderiye ise iş ve aile trafiğini besliyor. 2026 tarifelerinde değişiklikler olabildiği için güncel sefer saatlerini ve ücretleri turkishairlines.com üzerinden doğrulamanızı öneririz.

Ekonomi ve geçmiş

Türkiye ile Mısır arasındaki ticaret hacmi birkaç milyar dolar düzeyinde seyrediyor ve 2024’teki normalleşmeyle birlikte iki tarafın da bu rakamı yukarı çekme niyetini açıkladığını ekleyebiliriz. Türk ihracatında tekstil, demir-çelik, makine ve gıda ürünleri öne çıkarken, Mısır da Türkiye’ye doğal gaz ve çeşitli ham maddeler yönünde bir ticaret yürütüyor. Coğrafi olarak Nil havzasının ve Süveyş Kanalı’nın ülkesi olan Mısır, hem Akdeniz hem Kızıldeniz lojistiğinde kilit bir konumda; bu da iki ülke arasındaki ekonomik ilginin yapısal bir zemini.

Sonuç

Türkiye–Mısır ilişkisi, bir kopuşun ardından yeniden kurulan ender bağlardan biri. İki bölgesel gücün barışması, yalnızca kendileri için değil, Doğu Akdeniz ve Afrika için de önemli.