Türkiye ve Fas: Atlantik'e bakan bir dostluğun incelikleri

Afrika’nın kuzeybatı ucunda, hem Akdeniz’e hem Atlantik’e bakan Fas, Türkiye için sıcak ama incelikli bir ortak. İlişki, kültürel yakınlık ve canlı bir ticaretle besleniyor; ama iki ülkeyi zaman zaman müzakere masasına oturtan bir denge sorunu da içeriyor.

Cordial bir diplomasi

İki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler uzun ve genel olarak dostane. Karşılıklı üst düzey temaslar, OIC gibi ortak platformlardaki iş birliği ve düzenli diyalog, ilişkiye istikrarlı bir zemin sağlıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ülkeye ziyaretleri ve karşılıklı davetler, bu diyaloğu canlı tutuyor.

İki kente uçan hat

Türk Hava Yolları, Fas’ın iki önemli kapısına, ekonomi merkezi Kazablanka’ya ve turizm kenti Marakeş’e, İstanbul’dan doğrudan (aktarmasız) sefer yapıyor. Atlantik kıyısındaki bu iki şehre uçuş süresi yaklaşık beş saat; Marakeş hattı turizmi, Kazablanka hattı ise iş ve aile trafiğini besliyor. 2026 tarifelerinde değişiklikler olabildiği için güncel sefer saatlerini ve ücretleri turkishairlines.com üzerinden doğrulamanızı öneririz.

Çarşıdaki Türk markaları

Fas, Türk markalarının kıtada en görünür olduğu pazarlardan biri. İndirim marketi BİM, daha 2008’de Fas’a girdi (Türkiye’den sonraki ikinci pazarı oldu) ve ülke genelinde yüzlerce mağazaya ulaştı. Türk dizilerinin popülerliği ve tüketim ürünlerine olan ilgi, Türk markalarına Fas pazarında güçlü bir alan açtı.

Bir ülkenin çarşısında görünür olmak, çoğu zaman bir reklam kampanyasından daha kalıcı bir bağdır.

Dengelenmeyi bekleyen anlaşma

İlişkinin en çok müzakere edilen başlığı, 2006’da yürürlüğe giren Serbest Ticaret Anlaşması. Fas, anlaşmanın yerli sektörlerine (özellikle tekstile) zarar verdiğini ve ticaret açığını büyüttüğünü belirterek revizyon talep etti; 2020’de bir değişiklik anlaşması imzalandı ve Fas, bazı Türk ürünlerine yüksek koruma gümrükleri uyguladı. İki ülke arasındaki ticaret hacmi son yıllarda 5 milyar dolar bandını aştı. Bunu bir kriz değil, ticari bir dengenin yönetimi olarak okumak; ve Türk yatırımlarının Fas’ta üretim ve istihdama dönüşmesini bu dengenin çözümü olarak görmek gerekiyor.

Hassas bir başlık: Batı Sahra

Fas’tan söz ederken Batı Sahra meselesine dikkatle yaklaşmak gerekiyor. Bu, uzun süredir devam eden ve uluslararası düzeyde çözülmemiş bir anlaşmazlık. Türkiye bu konuda dikkatli ve dengeli bir tutum izliyor. Gazetemiz de meseleyi “çözülmüş” gibi sunmadan, tarafların pozisyonlarını işaret etmeden, olgusal bir dille anar; bölgesel rekabetlerde taraf olmaz ve her ülkeyi kendi gündeminin öznesi olarak görür.

Fas’taki Türk varlığı

Türkiye’nin Fas’taki kurumsal varlığı, başkent ve ekonomi merkezi arasında paylaşılıyor. Türkiye’nin Rabat’ta bir büyükelçiliği, Kazablanka’da ise bir başkonsolosluğu bulunuyor. Türkiye Maarif Vakfı, Fas’ta yükseköğretim alanında etkin: Kazablanka ve Marakeş’te düzenlediği Türk Üniversiteleri Eğitim Fuarlarına onlarca Türk vakıf ve devlet üniversitesi katılıyor ve bu fuarlar Fas’tan Türkiye’ye öğrenci akışını besliyor. TİKA, kalkınma ve kültürel iş birliği projeleriyle ülkede çalışıyor; Yunus Emre Enstitüsü ise Türkçe ve Türk kültürü diplomasisinin parçası. Ekonomik tarafta Fas, Türk markalarının kıtada en görünür olduğu pazarlardan biri: indirim marketi BİM’in yaygın mağaza ağının yanı sıra tekstil ve imalat alanında Türk firmalarının yatırımları bulunuyor. Toplulukla ilgili vize, oturum ve diğer resmî konular için güncel bilgiyi Rabat Büyükelçiliği ya da Kazablanka Başkonsolosluğu üzerinden teyit etmek doğru olur.

Sonuç

Türkiye–Fas ilişkisi, kültürel sıcaklık ile ticari dengenin arasında, olgun biçimde ilerliyor.