12'den 44'e: Türkiye'nin Afrika diplomasisi nasıl bu kadar büyüdü?

Bir ülkenin başka bir coğrafyaya gerçekten “geldiğinin” en somut işareti, oraya bir bayrak ve bir bina dikmesidir: büyükelçilik. Türkiye’nin Afrika’daki varlığını anlamak isteyen biri, önce bu binaların sayısına bakmalı. 2002’de kıtanın tamamında yalnızca 12 Türk büyükelçiliği vardı. 2024 itibarıyla bu sayı 44’e çıktı. Yirmi yılda neredeyse dört katına çıkan bu ağ, Türkiye’yi Afrika’da en geniş diplomatik temsile sahip ülkelerden biri yaptı.

Peki bu büyüme nasıl oldu ve daha da önemlisi, kıtada yaşayan bir Türk için ne anlama geliyor?

”Afrika Açılımı”nın kısa tarihi

Türkiye’nin kıtaya yönelik ilgisi yeni değil ama kurumsallaşması iki aşamada gerçekleşti. İlki, 1998’de hazırlanan ve Afrika’ya açılımı resmî bir hedef olarak tanımlayan eylem planıydı. İkincisi ise 2000’li ortalarında ivme kazanan, ticaret, yardım ve diplomasiyi birlikte yürüten çok yönlü bir stratejiydi. Türkiye 2008’de ilk Türkiye–Afrika Ortaklık Zirvesi’ne İstanbul’da ev sahipliği yaptı; bunu Ekvator Ginesi ve yeniden İstanbul’daki zirveler izledi. Bu zirveler, ikili ilişkileri kıtasal bir çerçeveye oturttu.

Diplomasi tek başına yürümedi; yanında üç kurum büyüdü:

• TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı), kıtanın dört bir yanında su kuyusundan hastane yenilemesine, tarımsal eğitimden mesleki kurslara kadar kalkınma projeleri yürüttü.
• Türkiye Maarif Vakfı, kıtada onlarca ülkede okullar işleterek eğitim alanında kalıcı bir varlık kurdu.
• Yunus Emre Enstitüsü, Türkçe öğretimi ve kültürel programlarla yumuşak gücün taşıyıcısı oldu.

Bir dönüm noktası: Somali

Türkiye’nin Afrika’daki itibarında simgesel bir kırılma, 2011’deki Somali kıtlığıdır. Pek çok ülkenin güvenlik gerekçesiyle uzak durduğu bir dönemde Türkiye’nin Mogadişu’ya yüksek düzeyli bir ziyaretle yardım eli uzatması, kıtada güçlü bir izlenim bıraktı. Bugün Türkiye’nin dünyadaki en büyük büyükelçiliklerinden biri Mogadişu’dadır; bu ilişki, Mogadişu’daki Türk topluluğu yazımızda daha yakından ele aldığımız geniş bir varlığa dönüştü.

Diplomasi, bazen bir anlaşma masasında değil, kimsenin gitmediği yere gitmekle kazanılır.

Bir vatandaş için bu ne anlama geliyor?

Büyükelçilik sayısı, soyut bir prestij meselesi gibi görünebilir. Oysa kıtada yaşayan ya da iş yapan bir Türk için son derece pratik karşılıkları var:

• Konsolosluk hizmetleri yakınlaşır. Pasaport yenileme, vekâletname, nüfus işlemleri, acil durumlarda destek — yakın bir temsilcilik, hayatı kolaylaştırır.
• Ticari destek artar. Büyükelçiliklere bağlı ticaret müşavirlikleri, yerel pazara girmek isteyen firmalara yol gösterir, fuar ve heyet organizasyonlarını koordine eder.
• Kriz anında güvence sağlar. Siyasi çalkantı, doğal afet ya da sağlık acillerinde en kritik adres, en yakın Türk temsilciliğidir.
• Vize ve seyahat kolaylaşır. Diplomatik ilişkilerin gelişmesi, zamanla karşılıklı vize ve seyahat kolaylıklarına da yansır.

Bu yüzden kıtaya yeni gelen her Türk’e ilk tavsiyemiz nettir: bulunduğunuz ülkedeki Türk büyükelçiliği veya konsolosluğunun iletişim bilgilerini telefonunuza kaydedin ve mümkünse konsolosluğa kaydınızı yaptırın. Bu, sıradan bir formalite değil; gerçek bir güvence ağıdır.

Ağ büyürken

Diplomatik ağın genişlemesi sürüyor; her yeni temsilcilik, yeni bir şehirde Türk varlığının kalıcılaştığının habercisi. Ama unutmamak gerekir: bu binaları anlamlı kılan, çevrelerinde kurulan hayatlardır. Bir büyükelçilik, ancak etrafında iş kuran, okul açan, aile büyüten bir topluluk varsa “Türkiye’nin orada olması” anlamına gelir.

İşte bu gazetenin görevi de tam burada başlıyor: o binaların etrafında kurulan hayatları görünür kılmak.