Türkiye ve Çad: Sahel'in kavşağında derinleşen bir ortaklık

Çad, Sahra’nın güneyinde, Sahel’in tam kavşağında uzanan büyük ve kurak bir ülke. Adını paylaştığı Çad Gölü bir zamanlar kıtanın en büyük su kütlelerinden biriydi. Türkiye ile arasındaki ilişki, son on yılda, özellikle üst düzey temaslarla, belirgin biçimde derinleşti. Bu yazı, ülkenin zorlu koşullarını görmezden gelmeden, ama onu yalnızca krizlerine indirgemeden ilişkiyi aktarır.

2017: dönüm noktası

İlişkinin diplomatik dönüm noktası, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 26–27 Aralık 2017’deki Çad ziyaretiydi; bir Türk cumhurbaşkanının ülkeye ilk ziyareti olan bu temasta, yanında bakanlar ve yaklaşık yüz iş insanından oluşan bir heyetle vergi, yatırım ve teknik iş birliği gibi alanlarda anlaşmalar imzalandı. Cumhurbaşkanı İdris Déby 2019’da Ankara’yı ziyaret etti; geçiş dönemi cumhurbaşkanı Mahamat İdris Déby de 2021’de Ankara’ya gelerek savunma, enerji ve eğitim başlıklarında görüşmeler yürüttü.

N’Djamena’ya inen hat

Türk Hava Yolları’nın İstanbul–N’Djamena seferleri, iki ülke arasındaki doğrudan hava bağlantısını sağlıyor; şirket, bu hatta yıl boyu sefer veren ender uzun menzilli taşıyıcılardan biri olarak anılıyor. THY tarifeleri 2026’da yer yer değiştiği için, yolcuların gün ve saatleri turkishairlines.com üzerinden teyit etmesi yerinde olur. TİKA, başkentte 2015’ten bu yana bir ofisle çalışıyor ve eğitim, sağlık, su ve tarım alanlarında projeler yürütüyor. Türkiye Maarif Vakfı ise, Gülen hareketiyle bağlantılı okulları Aralık 2017’de devraldı ve ülkede eğitim vermeyi sürdürüyor.

İki ülke arasındaki bağ, çoğu zaman bir okulun sınıfında ve bir kuyunun başında en somut haline kavuşur.

Büyük bir insani sınav

Çad’ı bugün anlatırken, omuzladığı büyük bir insani yükü görmezden gelmek mümkün değil: Nisan 2023’te başlayan Sudan savaşının ardından ülke, 800 binden fazla Sudanlı mülteciye kapılarını açtı ve toplam mülteci nüfusu 1,2 milyonu aştı. BM, bu olağanüstü dayanışmaya verilen uluslararası desteğin yetersiz kaldığını belirtiyor. Kendisi de kaynak sıkıntısı çeken bir ülkenin komşusuna gösterdiği bu cömertlik, saygıyla anılmayı hak ediyor.

Hassas tablo: tarafsız kalmak

Çad, Cumhurbaşkanı İdris Déby’nin 2021’de ölümünün ardından bir geçiş dönemine girdi ve oğlu Mahamat İdris Déby liderliğindeki bir yönetimle idare edildi. Ülke, Sahel ve Çad Gölü havzasındaki cihatçı şiddet tehdidiyle de karşı karşıya. Gazetemiz bütün bunları kaynaklarına atfederek, hiçbir tarafın yanında ya da karşısında durmadan aktarır; savunma temaslarını da abartmadan, “bildirilen” düzeyinde anar.

Tarihli veri kullanma kuralı

Çad hakkında mülteci, güvenlik ve uçuş sayıları hızlı değişir. UNHCR’nin 2026 bölgesel planı, Nisan 2023 öncesinde ülkede bulunan Sudanlıları yeni gelenlerle birlikte izler; farklı tablolardaki toplamların kapsamı bu yüzden aynı olmayabilir. Haberde her sayının ölçüm tarihini, nüfus grubunu ve kaynağını yazmak gerekir. Dışişleri Bakanlığının ikili ilişkiler sayfasındaki 2021 ve 2022 ticaret rakamları da güncel piyasa büyüklüğü gibi sunulmamalıdır. Okur için güvenli sonuç, eski bir toplamı bugüne taşımak değil; yeni veri yayımlanana kadar son doğrulanmış yılın açıkça belirtilmesidir.

Sonuç

Türkiye–Çad ilişkisi, Sahel’in zorlu kavşağında derinleşen, eğitim ve kalkınma ayakları olan bir ortaklık. Çad’ın Sudanlı mültecilere gösterdiği dayanışma ise, bu zorlu coğrafyanın insani yüzünü hatırlatıyor.

İlgili okuma

Diplomatik ilişkiyi tek başına okumamak için, Türkiye ve Burundi: Büyük Göller’in kıyısında mütevazı bir ortaklık dosyasını da açın. Bu karşılaştırma iki ülke arasındaki bağı tek bir anlaşma veya ziyaret haberine indirgeme riskini azaltır.

Bu başlığın başka bir uygulama örneği için, Türkiye ve Cibuti: Kızıldeniz’in kapısında sessiz bir ortaklık dosyasındaki kaynakları ve pratik uyarıları da inceleyin.