Türkiye ve Nijer: Sahel'in kalbinde 'en yakın dostlardan biri'
Bir havalimanı terminali, on iki okul ve düzenli bir uçuş hattı. Nijer, zorlu bir dönemden geçse de Türkiye'nin Sahel'deki en yakın muhataplarından biri olarak anılıyor.
Nijer, Sahra’nın güney eşiğinde, Sahel’in tam kalbinde uzanan büyük ama kurak bir ülke. Son yıllarda güvenlik ve siyaset alanında zorlu bir dönemden geçti; yine de Türk yetkililerin “Afrika’daki en yakın dostlarımızdan biri” diye andığı bir muhatap. Bu yazı, ülkenin zorlu tablosunu görmezden gelmeden, ama onu yalnızca krizlerine indirgemeden ilişkiyi aktarır; hiçbir tarafı desteklemez.
Diplomasinin derinliği
İki ülke diplomatik ilişkilerini 1967’de kurdu; Türkiye’nin Niamey Büyükelçiliği 2012’de açıldı. O tarihten bu yana çok sayıda ikili anlaşma imzalandığı belirtiliyor. Nijer’in geçiş dönemi lideri, Afrika dışındaki ilk resmî ziyaretini Ankara’ya yaptı ve yükseköğretim, ticaret, sağlık ve diplomatik eğitim alanlarında anlaşmalar imzalandı. Bu, iki ülke arasındaki bağın zorlu döneme rağmen sürdürüldüğünü gösteriyor.
Niamey’e inen hat ve havalimanı
İlişkinin somut simgeleri Niamey’de. Türk Hava Yolları, İstanbul–Niamey hattında doğrudan (aktarmasız) sefer yapan tek havayolu; hat, haftada birkaç sefer düzeyinde işletiliyor ve uçuş yaklaşık altı saat sürüyor. Sefer gün ve sıklığı dönemsel olarak değiştiğinden, güncel tarifeyi turkishairlines.com üzerinden teyit etmek gerekiyor; ülkenin güvenlik tablosu nedeniyle seyahat planlayanların Dışişleri Bakanlığı’nın güncel tavsiyelerini de kontrol etmesi yerinde olur. Daha da çarpıcısı, başkentin havalimanı: Türk müteahhitlik firması Summa, Diori Hamani Uluslararası Havalimanı’nın yeni terminalini bir yap-işlet-devret modeliyle inşa etti ve 2019’dan bu yana işletiyor; yanındaki Radisson Blu Otel’i de aynı firma yaptı. Yani Nijer’e havadan gelen bir yolcu, çoğu zaman bir Türk yapısının içine iniyor.
Bir ülkenin havalimanı, dünyaya açılan ilk eşiğidir; o eşiği inşa etmek, ilişkinin de en görünür kanıtıdır.
Sınıftaki bağ
Eğitim, ilişkinin en derin ayağı. Türkiye Maarif Vakfı, Niamey’de yaklaşık on iki okul işletiyor ve binlerce öğrenciye eğitim veriyor; bu okullar daha önce Gülen hareketiyle, Ankara’nın FETÖ olarak nitelediği yapıyla, bağlantılıyken Maarif’e devredildi. Nitelemenin Türk devletine ait olduğunu belirtmek gerekiyor. Yaklaşık beş yüz Nijerli öğrencinin Türkiye’de okuduğu, TİKA ve Yunus Emre’nin de ülkede çalışmaları olduğu belirtiliyor.
Hassas tablo: tarafsız kalmak
Nijer, Temmuz 2023’te askerî bir geçiş sürecine girdi; seçilmiş Cumhurbaşkanı görevden alındı ve ülke geçiş dönemindeki askerî liderlikle idare ediliyor. Sahel genelinde ağır bir cihatçı şiddet sorunu var; Fransız ve Amerikan askerleri ülkeden çekildi; Nijer, ECOWAS’tan ayrılıp Mali ve Burkina Faso ile Sahel Devletleri İttifakı’na (AES) katıldı ve Rusya ile bağlarını derinleştirdi. Savunma alanında ülkenin Türk yapımı insansız hava araçları edindiğine dair haberler de var.
Gazetemiz bütün bunları kaynaklarına atfederek, hiçbir aktörün yanında ya da karşısında durmadan aktarır; savunma temaslarını “bildirilen” düzeyinde anar ve odağı kalkınma-eğitim iş birliğinde tutar.
Ülkedeki Türk varlığı
Nijer, zorlu güvenlik tablosuna rağmen Türkiye’nin Sahel’deki en görünür kurumsal varlığa sahip olduğu ülkelerden biri. Türkiye’nin Niamey’de 2012’den beri açık olan bir büyükelçiliği bulunuyor. İlişkinin en derin ayağı eğitim: Türkiye Maarif Vakfı, Niamey’de yaklaşık on iki okul işletiyor ve binlerce öğrenciye ulaşıyor. Summa’nın yap-işlet-devret modeliyle inşa edip işlettiği Diori Hamani Havalimanı terminali ile yanındaki Radisson Blu Otel, müteahhitlik ve hizmet alanındaki Türk ayak izinin en çarpıcı örnekleri; TİKA ve Yunus Emre Enstitüsü’nün çalışmaları da bu varlığı tamamlıyor. Topluluğun kesin büyüklüğüne dair düzenli paylaşılan resmî bir rakam bulunmadığından, tabloyu niteliksel olarak ve güvenlik gerçekliğini gözeterek aktarmak gerekiyor.
Sonuç
Türkiye–Nijer ilişkisi, zorlu bir dönemin içinden geçerek sürdürülen, somut ayakları olan bir bağ.
